Rok Górali i obrzędów pasterskich w województwie śląskim

Rok 2026 został ogłoszony Rokiem Górali i Obrzędów Pasterskich przez Sejmik Województwa Śląskiego z inicjatywy Przewodniczącego Jacka Jarco, na mocy Uchwały nr VI/XX/12/2024 z dnia 20 października 2025 r. Decyzję podjęto jednogłośnie, podkreślając wyjątkową wartość kultury góralskiej oraz wielowiekowych tradycji pasterskich, które współtworzą tożsamość południowych regionów województwa śląskiego i Jury Krakowsko‑Częstochowskiej.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że Beskidy to nie tylko malownicze krajobrazy, lecz przede wszystkim żywa skarbnica tradycji przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Pasterstwo to muzyka, taniec, stroje, gwara i rzemiosło, ale także system wartości oparty na pracy, gościnności i przywiązaniu do ziemi. Ważną rolę odgrywa tu redyk – uroczyste wyprowadzenie owiec na hale wiosną i ich powrót jesienią, będący zarówno wydarzeniem gospodarczym, jak i obrzędowym.

Korzenie tej kultury sięgają czasów wołoskich osadników, którzy od XIV wieku wprowadzali w Karpatach gospodarkę sałaszniczą, kształtując krajobraz i rytm życia beskidzkich wsi. W XVI wieku dotarli w Beskid Żywiecki i Śląski, a ich migracja zakończyła się w XVIII wieku w rejonie Bramy Morawskiej. Początkowo całe rodziny przebywały na halach od wiosny do jesieni, później na wypas wychodzili już tylko pasterze, a rodziny osiedlały się w dolinach, tworząc wsie góralskie.

Górale Śląscy i Żywieccy, choć odrębni, tworzą bliskie sobie kulturowo grupy etnograficzne zamieszkujące Beskid Śląski i Żywiecki. Wyróżniają się swoją gwarą, strojem, budownictwem oraz tradycjami pasterskimi, które do dziś stanowią fundament ich tożsamości. Mimo że w XIX i XX wieku znaczenie pasterstwa zmalało, tradycja bacowania przetrwała jako ważny element dziedzictwa Beskidu.

Województwo Śląskie od lat wspiera te tradycje, między innymi poprzez program „Owca Plus”, chroniący bioróżnorodność i krajobraz dzięki tradycyjnemu wypasowi owiec i kóz. Ogłoszenie roku 2026 Rokiem Górali i Obrzędów Pasterskich jest naturalną kontynuacją tych działań oraz wyrazem szacunku wobec ludzi, którzy tworzą unikalną kulturę regionu. Inicjatywa wpisuje się również w decyzję Organizacji Narodów Zjednoczonych, która ogłosiła rok 2026 Międzynarodowym Rokiem Pastwisk i Pasterzy, podkreślając globalne znaczenie pasterstwa dla kultury, przyrody i gospodarki.

Wydarzenia inaugurujące Rok Górali i Obrzędów Pasterskich rozpoczną się 19 kwietnia 2026 r. w Rychwałdzie, tradycyjnym Rozpoczęciem Sezonu Pasterskiego w Województwie Śląskim, kiedy na beskidzkie hale wyruszą pierwsze stada owiec, a bacowie i juhasi symbolicznie rozpoczną kolejny sezon. Dzień później, 20 kwietnia 2026 r., w Sejmiku Województwa Śląskiego odbędzie się uroczyste rozpoczęcie Roku Górali i Obrzędów Pasterskich z udziałem przedstawicieli środowisk góralskich, samorządowców i instytucji kultury.

Rok Górali i Obrzędów Pasterskich 2026 to zaproszenie do odkrywania bogactwa wypasu kulturowego, spotkania z ludźmi, którzy go tworzą, oraz celebracji dziedzictwa, które wciąż żyje w muzyce, gwarze, stroju, obrzędach i codziennej pracy mieszkańców gór. Koordynację działań powierzono Regionalnemu Ośrodkowi Kultury w Bielsku‑Białej, kierowanemu przez Dyrektor Anetę Legierską‑Bujok. Informacje o wydarzeniach i inicjatywach można śledzić na: https://rok.bielsko.pl/,  https://slaskie.pl/  oraz na profilu https://www.facebook.com/profile.php?id=61582030975321.   Informacje telefoniczne udziela pracownik ROK  Bogusław Lalik, tel. 662 630 669.